Elendili - Przyjaciele Elfów

[Achika]

W marcowym numerze "Nowej Fantastyki" jest artykuł Tadeusza A. Olszańskiego "Miód, który wsiąkł w chleb" - o chrześcijaństwie u Tolkiena.

TAO chyba się przewróci, jak zobaczy ilustrację do swojego eseju. Aragorn jako Chrystus... A co zrobi Galadhorn, to w ogóle strach pomysleć.

Właściwie nie sądzę, żeby użyszkodnicy tego forum znaleźli w tym artykule coś, co nie bylo tutaj już 10000 razy wałkowane, ale wklejam informację z obywatelskiego obowiązku.

[Galadhorn]

Achiko, Aniele nasz, Posłańcu Dobrej Nowiny! Jutro szybko pospieszę, żeby kupić ten numer NF. Spodziewam się ciekawej i inspirującej lektury, tym bardziej, że wieść niesie, iż jest tam dużo tego, co lubię - interesujących przypisów.

Aragorn jako Mesjasz? Nawiązanie do treści słów "Powrót Króla"? Ciekawe.

[Tallis Keeton]

Podobał mi się bardzo cały artykuł i wlasciwie to nawet chciałabym, żeby był dłuższy.
Ale imo to nie jest Aragorn jako Jezus, tylko Jezus + Gandalf i hobbici. Zresztą, obrazek jest niebywałej kiczowatości.
poz
tal

[Galadhorn]

TAO poprosił mnie o umieszczenie tego sprostowania:

Cytat:

Informuję moich czytelników, że na stronie ósmej pierwsze zdanie akapitu czwartego powinno brzmieć: *Zdarza się wreszcie usłyszeć argument, że uznanie śmierci za dar Boga, a nie za skutek grzechu, nienaturalny i zły, jest raczej pogańskie, niż chrześcijańskie", a nie, jak "poprawiła" redakcja - "Zdarza się wreszcie usłyszeć argument, że uznanie śmierci za nienaturalny i zły dar Boga...". To nie ja uznałem, że dar Boga może być *nienaturalny i zły".

Autor potwierdza też, że koszmarną ilustrację wrzuciła redakcja NF nie pytając go o opini.

A ja za chwilkę wychodzę z domu, zmierzam do kiosku i dziś wieczorem powinienem napisać, co myślę o artykule.

Edit:

Tekst przeczytałem już dwa razy. Zajmuje on w NF dwie i pół strony. Przypisów nie ma przesadnie dużo (dokładnie 25), za to niosą one wiele dodatkowych, a ciekawych informacji.

Temat artykułu jest dla mnie szczególnie ciekawy. O chrześcijańskich tropach w literaturze Tolkiena pisałem sam swego czasu (np. artykuły w Simbelmynë i Christianitas), dyskutujemy też na te tematy na naszym forum, dlatego z zainteresowaniem kupiłem nowy numer NF. W tekście TAO nie ma praktycznie żadnych tez, z którymi mógłbym się nie zgodzić. Autor pisze o przesadnym i nadgorliwym poszukiwaniu chrześcijańskich wątków w literaturze Tolkiena przez tych którzy odczytują ją jako alegorię (co jest niezgodne z intencją samego Tolkiena). Tymczasem z chrześcijaństwem tych dzieł jest jak z tytułowym miodem, który wsiąkł w chleb (cytat ze wzmiankowanego w artykule tekstu Pawła Fiodorowa - swoją drogą Tadeuszu, jeżeli to czytasz, może przełożyłbyś ten tekst na polski dla Gwaihira?) - smak miodu i pożytek z niego płynący nie ginie, ani nie zmniejsza się z tego powodu, że wsiąkł on już w chleb i pozornie go nie widać.

Tadeusz podkreśla, że chrześcijaństwa nie należy szukać w warstwie metafizycznej Tolkienowskiej kreacji. Tolkien czerpie z wielu mitów - nie tylko, a na pewno nie przede wszystkim z chrześcijańskich opowieści. Autor artykułu skupia się z konieczności (w końcu to NF, a nie fanzin tolkienowski) na tych tekstach, które zostały wydane jako dzieła pełne (lub pozornie pełne), czyli na Władcy Pierścieni i Silmarillionie - i podkreśla w tych dziełach brak odniesień do Objawienia, które jest Dobrą Nowiną chrześcijan (szkoda, że TAO nie napisał dobitniej o różnicy między "Silmarillionem" - wydaną w latach 70. książką, a Silmarillionem - całością legendarium, wraz z Athrabeth Finrod ah Andreth, Opowieścią Adanel itd.). Jeżeli mógłbym się z czymś nie zgodzić, to z nazywaniem w tekście TAO Valarów, czyli "demiurgów" Tolkienowskiej mitologii, "bogami" - w końcu wewnętrzna logika dzieła każe spoglądać na takie określenia podejrzliwie, jako na błąd ludzi Śródziemia, którzy zapomnieli, że Valarowie to nie istoty boskie, ale stworzenia, które stoją w hierarchii bytów bliżej Eru, ale wciąż pozostają stworzeniami, a nie bogami. Jest to - jak mi się wydaje - celowy zabieg autora artykułu, żeby tym mocniej podkreślić nieprzystawalność metafizyki Ardy do metafizyki chrześcijaństwa. TAO zwraca uwagę na nie-chrześcijańskie, wręcz heterodoksyjne elementy w micie Tolkiena i ja w pełni się z nim zgadzam.

Artykuł TAO wskazuje, że tytułowy "miód, który wsiąkł w chleb", to przede wszystkim etyka obowiązująca w świecie Tolkiena. To ona jest tak bliska "wartościom chrześcijańskim" (tu TAO zapewne narazi się ateistycznym humanistom czytającym NF, bo pisze, że to, co nazywamy "wartościami ogólnoludzkimi" to po prostu etyka chrześcijańska), że możemy mówić o obecności chrześcijaństwa ukrytej pod odrębną od chrześcijaństwa warstwą metafizyczną tego świata. Chrześcijaństwo najmocniej jest obecne w tych książkach tam, gdzie odnajdujemy przekaz etyczny. W pełni zgadzam się z TAO (to dlatego tak ważny na naszym forum wydaje mi się temat o zasadach etycznych Tolkienowskiego świata).

Na koniec, w podsumowaniu Tadeusz A. Olszański pisze, że w twórczości Tolkiena znajdujemy tak wątki pogańskie, jak i chrześcijańskie. TAO pisze, że choć źródłem literackiej wyobraźni Tolkiena był świat mitologii Północy, to miał on do niej chrześcijańskie podejście (tu brakuje mi jakiejś wzmianki o chrześcijańskiej u swych podstaw literackiej teorii wtór-stwarzania, która przenika twórczość literacką Tolkiena, a którą ja stawiam w moich artykułach na pierwszym miejscu jako zasadę chrześcijańską dzieła Tolkiena). TAO zwraca jednocześnie uwagę na słabości apologetyki chrześcijańskiej, która dziś jakże chętnie wskazuje na Tolkiena jako na odtrutkę wobec "tego złego Harry'ego Pottera". Dzieło Tolkiena ma też siłę oddziaływać na młodych niezgodnie z intencją autora - inspirując do jakże niechrześcijańskich fascynacji złem, orkami, Cieniem. Fani Tolkiena noszą czasami na palcu replikę Pierścienia Jedynego, a przecież takie zachowanie jest w sprzeczności z przesłaniem książki, gdzie Pierścień to narzędzie Złego.

Autor podkreśla, że książki Tolkiena to wielka literatura, której nie da się odczytywać tylko w jeden "słuszny" sposób. Jest ona równie niejednoznaczna i nadmiarowa jak świat realny. I to sprawia, że jest tak znakomita. Tu nie do końca zgodziłbym się z TAO, ale to temat na zupełnie inną dyskusję (będzie do niej okazja choćby na najbliższym spotkaniu Sekcji).

Jeszcze dwa słowa o kontrowersyjnej grafice Nikodema Cabały, którą redakcja NF dołączyła do tekstu. Przedstawia ona Gandalfa i hobbitów, którzy spotkali na swej drodze... Chrystusa. Jezus łamie z nimi chleb w blasku i cieple ogniska. Jak dla mnie, ciekawa grafika. Wcale nie tak bardzo kontrowersyjna, jakby się mogło wydawać. Z jednym wyjątkiem... dlaczegóż ten Jezus przyjął pozycję Buddy (siedzi w pozycji kwiatu lotosu, o ile się orientuję). Buddyjskich elementów w dziele Tolkiena chyba znaleźć się nie da...

[Maveru]

Czyżby synkretyczne przedstawienie Jezusa na ilustracji miałoby być nawiązaniem do współistnienia wątków chrześcijańskich i "pozachrześcijańskich"? Nie zmienia faktu, że ilustracja, z ortodoksyjnego chrześcijańskiego punktu widzenia, jest nie do przyjęcia.

[Galadhorn]

[Maveru]

Ależ Gal, naturalnie, że chodzi mi to synkretystyczne przedstawienie Jezusa. Dla mnie - delikatnie mówiąc - niewłaściwe.

[Tallis Keeton]

[Sevolas]

[Nolimon]

[Maveru]

Tallis Keeton napisała:

Cytat:

Tradycja przedstawiania Jezusa, jako pasterza z owcą na ramionach wywodzi się z rzeźby Międzyrzecza, od figurek kultorych któregoś z tamtejszych bóstw, przedstawianych w identycznej pozie. Pośrednikiem była zaś religia egipska, gdzie tak samo przedstawiano jednego z bogów.

Takie przedstawienie związane jest raczej z tym, że Chrystus Sam o Sobie mówił, że jest Dobrym Pasterzem.
Po drugie, sztucznym jest oddzielanie na "etyki chrześcijańskiej" od "wartości uzyskanych dzięki renesansowi". Renesans jest częścią kutury chrześcijańskiej. Renesans nie zanegował chrześcijaństwa (tak, jak to później zrobiło "oświecenie"). Natomiast powiedzieć można, że przez inne spojrzenie na antyk i dostosowanie kutury starożytnej Grecji i Rzymu do kultury chrześcijańskiej przwrócił wiele z tamtej kutury do życia. Prawdą jest także, że, w porównaniu z wcześniejszą epoką, większe spojrzenie było na doczesność (i w tym widzieć można właśnie wpływ antyku), nie zapominając jednak o doczesności.

[Galadhorn]

Chciałbym tylko zauważyć, że referowałem tekst TAO, a zatem nie do mnie słowa polemiki, Noli i Aracie.

Podam cały ustęp (to, że się z nim zgadzam nie oznacza, że musicie polemizować ze mną - polemizujcie z TAO, autorem tych słów):

Cytat:

Istotnie, atmosfera moralna tej powieści [Władcy Pierścieni] wydaje się naturalna jak powietrze, którym oddychamy. Ale - tylko w kręgu naszej cywilizacji: wątpię, by było to równie oczywiste dla kogoś ukształtowanego przez cywilizację muzułmańską czy buddyjską. Bo to, co nazywamy wartościami ogólnoludzkimi, to wartości chrześcijańskie. Bezwarunkowa wartość i godność jednostki ludzkiej, każdego człowieka z osobna, w miejsce naturalnej etyki rodowo-plemiennej, wolność wyboru w miejsce przypisanego statusu wynikającego z urodzenia, nadzieja w miejsce fatum i przebaczenie w miejsce zemsty. A także przekonanie o nieodwracalności, liniowości czasu w miejsce wiary w cykliczny charakter dziejów oraz jednoznaczne oddzielenie Stwórcy od stworzenia, co umożliwia rozwój nauki. Wreszcie - wartość rozumu jako autonomicznej władzy poznawczej. To wszystko zawdzięczamy chrześcijaństwu.

Dodam jeszcze od siebie, że tak istotne dla naszej cywilizacji (a przy okazji dla WP) pojęcie osoby (łac. persona) to owoc refleksji chrześcijańskiej! Pisze o tym bardzo ciekawie nasz Papież (tekst napisał jeszcze jako kardynał Ratzinger) tutaj: "Znaczenie osoby w teologii", Fronda nr 40.

Przypominam, że ten temat dotyczy artykułu Tadeusza. Proszę, jeżeli polemizujecie, polemizujcie przede wszystkim z Autorem. Noliku, jeżeli stawiasz tak odważne tezy, napisz proszę choć kilka słów na poparcie swoich słów. Na jakiej podstawie twierdzisz tak, jak twierdzisz?

[Maveru]

Cytat:

to, co nazywamy "wartościami ogólnoludzkimi" to po prostu etyka chrześcijańska

Cytat:

muzułmanin, hinduista, a nawet ateista, mogą kierować się tymi wartościami wcale nie w imię etyki chrześcijańskiej

Pytanie jest takie: czy te wartości pojawiłyby się na świecie, gdyby nie było chrześcijaństwa. Czy nie stały się "wartościami ogólnoludzkimi" wtórnie? Czyż nie stały się takie właśnie dzięki chrześcijanom i chrześcijaństwu? I nie mówię o

Cytat:

nie zabijaj/nie krzywdź swoich, nie podskakuj w hierarchii do ważniaków, szanuj starszych i opiekuj się dziećmi

bo są to prawa naturalne (choć nie we wszystkich kulturach rozumiane jednako, vide niepełnosprawne dzieci u Spartan), a jako takie organicznie przynależne ogółowi gatunki. Warto nadmienić, że islam powstał circa 600 lat po chrześcijaństwie (czyż nie naturalne, że wiele przejął z jego etyki), o prawdziwym ateizmie mówić można od "oświecenia" (tym bardziej etyka chrześcijańska była pewnego rodzaju naturalnym środowiskiem w którym wyrośli). Co do hinduizmu, to śmiem twierdzić, że, poza prawem naturalnym, nie ma on wiele wspólnego z etyką chrześcijańską.

I jeszcze, w nawiązaniu do tekstu TAO i refleksji Tallis Keeteon:
TAO:

Cytat:

wartość i godność jednostki ludzkiej, każdego człowieka z osobna, w miejsce naturalnej etyki rodowo-plemiennej, wolność wyboru w miejsce przypisanego statusu wynikającego z urodzenia

TK:

Cytat:

podstawowa etyka, czyli ta sprowadzona do reguł takich jak: (...) nie podskakuj w hierarchii do ważniaków, (...) opiekuj się dziećmi (oczywiście naszymi dziećmi, z naszej grupy)

Z jednej strony "wartość i godność (...) KAŻDEGO człowieka z osobna", z drugiej naturalna etyka rodowo-plemienna przejawiajaca się w "opiekuj się (...) NASZYMI dziećmi, z NASZEJ grupy". Z jednej "wolność wyboru" z drugiej "miejsce przypisanego statusu", czyli "nie podskakuj w hierarchii do ważniaków". [Mówię, oczywiście o etyce, a nie o odstępstw od etyki.]

Na koniec jeszcze raz o obrazie w NF. Patrzę na nią i sądzę, że to nie tylko sposób siedzenia ("po turecku"), lecz całe upozowanie postaci (w tym i szaty). Jest to raczej pozycja lotosu. NB nie jest to przypadek kazuistyczny. Podobne, synkretystyczne przestawienia Chrystusa spotkać można w niektórych świątyniach chrześcijańskich (?) w Indiach.

[Nolimon]

[Maveru]

Cytat:

bez względu na to, kim jesteś (jakiego wyznania), możesz być zbawiony

napisał Arathulion.

I choć w świetle dzisiejszego stanowiska Kościoła Katolickiego, jest to z grubsza teza uznana, to jednak wystrzegać się należy religijnego indeferentyzmu.

[Galadhorn]

[Nolimon]

[Tallis Keeton]

Przede wszystkim to wydaje mi się, że choć myśl, filozofie dotyczące jednostki,
dotyczące osoby ludzkiej i jej godności, najbujniej rozwinęły się właśnie w cywilizacji naszej, czyli o podłożu judeo-chrześcijańskim, to sama godność osoby ludzkiej, jako wartość nie jest obca np buddyzmowi. Gdyż, filozofia buddyjska (trudno mi to nazwać religią - nie mają tam bogów, wierzą raczej w samodoskonalenie człowieka), czci i szanuje każdą istotę żywą. A owo samodoskonalenie człowika jest przesłanką, która imo jeszcze potwierdza, że osoba i osobowość muszą mieć tam sporą wartość.

[Galadhorn]

[Tallis Keeton]

[Sevolas]

[Galadhorn]

[Sevolas]

[Galadhorn]

Sevolasie, napisałeś przecież:

Cytat:

jeśli chodzi o katolicyzm papieski, to słyszałem o dokumencie Dominus Iesus i kłóci mi się on z tym, co napisałeś.

"Słyszałem o dokumencie" to nie to samo, co "czytałem dokument".

W tym rzecz, że katolicy głoszą (m.in. w dokumencie Dominus Iesus), iż Pan Jezus zbawia wszystkich ludzi, którzy chcą Dobra (czyli przyjmują dobrowolnie dar Pana Jezusa, jakim jest Jego Zbawienie) - także tych, którzy żyli w czasach przedchrześcijańskich oraz tych, którzy dziś są nieświadomymi uczniami Chrystusa w buddyzmie, islamie, animizmie, hinduizmie, ateizmie itd. Chciałbym to wyjaśnić, bo wydaje mi się, że to nieporozumienie oddala wciąż wielu ludzi od Ewangelii. Kościół jako komunia ludzi z Bogiem z zasady obejmuje całą ludzkość - tych świadomych członków Kościoła, ale też ogromną liczbę ludzi, którzy żyli i żyją poza widzialnymi granicami Kościoła. Tych ludzi określa się po łacinie jako animae naturaliter christianae.

Nieprawdą jest, że Kościół powszechny głosi zbawienie samych katolików (czy samych chrześcijan), a wyklucza zbawienie nie-katolików (czy szerzej nie-chrześcijan)! Poza Kościołem nie ma zbawienia, bo zbawieniem jest Bóg, który objawia się najpełniej w Kościele. Ale sam Kościół to też miliardy ludzi dobrej woli, którzy nie mieli okazji poznać Chrystusa i Go nominalnie przyjąć jako swojego Zbawcy. Kościół od początku głosił, że zbawienie obejmuje każdego człowieka, który wybiera w swoim sumieniu Dobro (to ci "ludzie dobrej woli" czy też animae naturaliter christianae). "Chrześcijańska tajemnica przekracza bowiem każdą barierę czasu i przestrzeni i urzeczywistnia jedność rodzaju ludzkiego".

Nolimon przypomniał wyżej cytat z Kronik narnijskich, który świetnie oddaje to, o czym chcę powiedzieć. Są to słowa Aslana wypowiedziane już w Prawdziwej Narnii do kalormeńskiego księcia:

Cytat:

Cokolwiek złego uczyniliście w imię Aslana, uczyniliście to w imię Tasza, cokolwiek dobrego uczyniliście w imię Tasza uczyniliście to w imię Aslana.

[Sevolas]